وقتی به یک لیوان آب شفاف نگاه میکنیم، معمولاً تصور میکنیم آبی که میبینیم کاملاً تمیز و عاری از هرگونه ماده اضافی است. اما واقعیت این است که شفاف بودن آب لزوماً به معنی خالص بودن آن نیست.
بسیاری از مواد موجود در آب آشامیدنی به اندازهای کوچک هستند که با چشم غیرمسلح دیده نمیشوند. برخی از این مواد بهصورت طبیعی در آب وجود دارند و برخی دیگر ممکن است در اثر شرایط محیطی، منابع آب یا شبکه انتقال وارد آب شوند.
به همین دلیل برای بررسی کیفیت آب، تنها نگاه کردن به رنگ و شفافیت آن کافی نیست و در صورت نیاز باید از آزمایشهای تخصصی آب استفاده کرد.
در ادامه با مهمترین مواد نامرئی موجود در آب آشامیدنی و روشهای کاهش برخی از آنها آشنا میشویم.
آیا آب شفاف همیشه آب سالم است؟
خیر.
چشم انسان میتواند ویژگیهایی مانند رنگ، کدورت، ذرات بزرگ و برخی تغییرات ظاهری آب را تشخیص دهد، اما بسیاری از مواد محلول و میکروسکوپی با چشم قابل مشاهده نیستند.
برای مثال ممکن است یک لیوان آب کاملاً شفاف باشد، اما حاوی مواد معدنی محلول، املاح، برخی ترکیبات شیمیایی یا میکروارگانیسمهایی باشد که بدون تجهیزات آزمایشگاهی قابل مشاهده نیستند.
بنابراین ظاهر آب تنها یکی از عوامل ارزیابی کیفیت آن است.
۱. املاح و مواد معدنی محلول
آب طبیعی هنگام عبور از خاک و سنگها میتواند مواد معدنی مختلفی را در خود حل کند.
از جمله این مواد میتوان به:
- کلسیم
- منیزیم
- سدیم
- پتاسیم
- بیکربناتها
- سولفاتها
- کلریدها
اشاره کرد.
این مواد معمولاً با چشم دیده نمیشوند، زیرا به شکل محلول در آب قرار دارند.
وجود برخی مواد معدنی در آب کاملاً طبیعی است و میزان آنها بسته به منبع آب و شرایط منطقه متفاوت است.
۲. نمکها و مواد جامد محلول
بخشی از مواد موجود در آب به شکل مواد جامد محلول یا TDS وجود دارند.
TDS در واقع یک شاخص برای مجموع تقریبی مواد محلول در آب است و میتواند شامل مواد معدنی و نمکهای مختلف باشد.
نکته مهم این است که TDS بهتنهایی معیار کاملی برای تشخیص سالم یا ناسالم بودن آب نیست. برای ارزیابی دقیقتر، نوع مواد تشکیلدهنده آب نیز اهمیت دارد.
۳. کلر
در بسیاری از سیستمهای آبرسانی، برای کنترل رشد میکروبی از مواد ضدعفونیکننده مانند کلر استفاده میشود.
کلر محلول معمولاً با چشم دیده نمیشود، اما ممکن است باعث ایجاد بوی مشخص یا تغییر طعم آب شود.
فیلترهای کربنی در بسیاری از دستگاههای تصفیه آب برای کاهش کلر و بهبود طعم و بوی آب مورد استفاده قرار میگیرند.
۴. نیترات
نیترات یکی دیگر از موادی است که ممکن است در آب وجود داشته باشد و با چشم قابل مشاهده نیست.
نیترات میتواند از منابع مختلف محیطی وارد آب شود و میزان آن باید در صورت وجود نگرانی، با آزمایش آب مشخص شود.
از آنجا که نیترات محلول و نامرئی است، نمیتوان وجود یا مقدار آن را صرفاً با نگاه کردن به آب تشخیص داد.
برخی سیستمهای تصفیه مانند RO میتوانند در شرایط مناسب مقدار نیترات را کاهش دهند، اما عملکرد واقعی به کیفیت و طراحی سیستم و وضعیت ممبران بستگی دارد.
۵. فلزات و عناصر محلول
برخی عناصر و فلزات نیز ممکن است در آب به شکل محلول وجود داشته باشند و با چشم دیده نشوند.
از جمله مواردی که در بررسی کیفیت آب میتوان مورد توجه قرار داد:
- آهن
- منگنز
- مس
- سرب
- آرسنیک
البته وجود یا میزان هر یک از این مواد به منبع آب، زمینشناسی منطقه و شرایط شبکه آبرسانی بستگی دارد.
برای تشخیص دقیق چنین موادی، آزمایش آب روش قابل اعتمادتری نسبت به ظاهر یا مزه آب است.
۶. ترکیبات آلی محلول
برخی ترکیبات آلی نیز ممکن است در آب وجود داشته باشند، بدون اینکه باعث تغییر واضح در ظاهر آب شوند.
بعضی فیلترهای کربنی میتوانند به کاهش برخی ترکیبات آلی و مواد مؤثر بر طعم و بو کمک کنند.
با این حال، عملکرد فیلتر به نوع ماده، کیفیت فیلتر و شرایط استفاده بستگی دارد و نمیتوان گفت یک فیلتر کربنی تمام آلایندههای آلی را حذف میکند.
۷. میکروارگانیسمها
بعضی از میکروارگانیسمها با چشم غیرمسلح قابل مشاهده نیستند.
بسته به منبع و شرایط آب، ممکن است انواع مختلفی از باکتریها، ویروسها یا انگلهای میکروسکوپی مطرح باشند.
نکته مهم این است که آب شفاف الزاماً به معنی آب عاری از میکروارگانیسمها نیست.
برای بررسی آلودگی میکروبی، آزمایشهای تخصصی لازم است.
در برخی سیستمهای تصفیه، فناوریهایی مانند UV برای غیرفعالسازی بسیاری از میکروارگانیسمها استفاده میشوند. عملکرد UV به عواملی مانند شدت تابش، زمان تماس، طراحی سیستم و شفافیت آب بستگی دارد.
۸. ذرات بسیار ریز و میکروسکوپی
ممکن است آب حاوی ذراتی باشد که اندازه آنها به حدی کوچک است که با چشم دیده نمیشوند.
فیلترهای رسوبگیر مانند فیلترهای الیافی یا PP برای کاهش ذرات معلق و رسوبات کاربرد دارند.
اما هر فیلتر ظرفیت مشخصی دارد و انتخاب اندازه و نوع فیلتر باید با توجه به کیفیت آب ورودی انجام شود.
۹. فلوراید و سایر یونهای محلول
فلوراید و برخی یونهای دیگر نیز ممکن است به شکل محلول در آب وجود داشته باشند.
وجود و مقدار این مواد در آب به منبع آب و منطقه جغرافیایی بستگی دارد.
بعضی فناوریهای تصفیه، از جمله سیستمهای RO، میتوانند مقدار بسیاری از یونهای محلول را کاهش دهند؛ اما میزان حذف به کیفیت ممبران و شرایط عملکرد دستگاه بستگی دارد.
چرا مواد موجود در آب با چشم دیده نمیشوند؟
دلیل اصلی این است که بسیاری از مواد موجود در آب در مقیاس بسیار کوچک یا به صورت یون و مولکول حلشده هستند.
برای مثال وقتی مقدار مشخصی نمک در آب حل میشود، دیگر دانههای نمک را نمیبینیم؛ اما مواد تشکیلدهنده آن همچنان در آب حضور دارند.
به همین شکل، بسیاری از مواد محلول موجود در آب نیز با چشم قابل تشخیص نیستند.
آیا بو و مزه آب میتواند وجود مواد نامرئی را نشان دهد؟
گاهی اوقات تغییر بو یا طعم میتواند یک علامت هشدار باشد، اما نمیتوان تنها بر اساس بو و مزه درباره کیفیت آب قضاوت کرد.
برای مثال بعضی مواد ممکن است باعث تغییر طعم یا بو شوند، در حالی که برخی آلایندهها ممکن است هیچ تغییر قابل توجهی در طعم، بو یا رنگ ایجاد نکنند.
بنابراین:
نداشتن بو و طعم نامطبوع به معنی حذف تمام مواد ناخواسته از آب نیست.
دستگاه تصفیه آب چگونه این مواد را کاهش میدهد؟
نوع ماده موجود در آب تعیین میکند که چه فناوری تصفیهای مناسبتر باشد.
فیلتر الیافی یا PP
برای کاهش ذرات معلق، رسوبات، شن، گلولای و برخی ذرات ناشی از خوردگی لولهها کاربرد دارد.
فیلتر کربنی
برای کاهش کلر و بهبود بو و طعم آب استفاده میشود و میتواند برخی ترکیبات آلی را نیز کاهش دهد.
ممبران RO
ممبران اسمز معکوس میتواند بسیاری از مواد محلول و یونهای موجود در آب را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
فیلتر UV
برای غیرفعالسازی بسیاری از میکروارگانیسمها استفاده میشود و عملکرد آن به طراحی و شرایط سیستم وابسته است.
فیلتر مینرال
در برخی دستگاهها در مرحله پایانی قرار میگیرد و برای افزودن یا تنظیم برخی مواد معدنی مورد استفاده قرار میگیرد.
آیا هرچه تعداد فیلترها بیشتر باشد، آب بهتر میشود؟
خیر.
یکی از اشتباهات رایج هنگام خرید دستگاه تصفیه آب این است که تصور کنیم دستگاه ۷ یا ۸ مرحلهای همیشه از دستگاه ۵ یا ۶ مرحلهای بهتر است.
تعداد فیلتر بهتنهایی معیار مناسبی برای کیفیت دستگاه نیست.
مهمتر از تعداد مراحل، مواردی مانند:
- کیفیت فیلترها
- فناوری مورد استفاده
- کیفیت ممبران
- طراحی دستگاه
- کیفیت آب ورودی
- تناسب دستگاه با نیاز مصرفکننده
- سرویس و تعویض بهموقع فیلترها
است.
چگونه بفهمیم آب خانه ما چه موادی دارد؟
اگر درباره کیفیت آب منزل خود نگرانی دارید، بهترین روش این است که آب را آزمایش کنید.
آزمایش آب میتواند بر اساس نیاز، پارامترهایی مانند:
- TDS
- سختی
- pH
- نیترات
- برخی فلزات
- کلر
- شاخصهای میکروبی
را بررسی کند.
بعد از مشخص شدن شرایط آب، میتوان فناوری تصفیه مناسب را انتخاب کرد.
این روش بسیار بهتر از خرید دستگاه صرفاً بر اساس تعداد فیلترها یا تبلیغات است.
آیا دستگاه تصفیه آب همه مواد نامرئی را حذف میکند؟
خیر.
هیچ دستگاه تصفیه آبی را نمیتوان بدون توجه به فناوری، کیفیت فیلتر و شرایط آب ورودی به عنوان دستگاهی برای حذف همه مواد معرفی کرد.
هر فناوری محدوده عملکرد مشخصی دارد.
به همین دلیل اگر هدف شما کاهش یک ماده خاص در آب است، ابتدا باید وجود آن ماده و میزان آن مشخص شود و سپس دستگاهی انتخاب شود که برای کاهش آن طراحی شده باشد.
جمعبندی
آب آشامیدنی ممکن است کاملاً شفاف به نظر برسد، اما همچنان حاوی موادی باشد که با چشم دیده نمیشوند.
املاح و مواد معدنی، نمکهای محلول، کلر، نیترات، برخی فلزات، ترکیبات آلی، میکروارگانیسمها و ذرات بسیار ریز از جمله مواردی هستند که بسته به منبع و شرایط آب میتوانند مطرح باشند.
البته وجود هر یک از این مواد لزوماً به معنی ناسالم بودن آب نیست؛ مقدار، نوع ماده و استانداردهای مربوط به کیفیت آب اهمیت دارد.
به همین دلیل اگر قصد خرید دستگاه تصفیه آب خانگی دارید، بهتر است به جای توجه صرف به تعداد مراحل یا تبلیغات، ابتدا کیفیت آب ورودی را بررسی کنید و دستگاهی را انتخاب کنید که فناوری آن با نیاز واقعی شما مطابقت داشته باشد.
